Dit is de 267e aflevering van de Slimmer Presteren Podcast, over sport, onderzoek en innovatie. In deze aflevering hebben Gerrit, Jurgen het over:
Wat intensief sporten doet met het hart van een 35-plusser
We trekken onze hardloopschoenen aan, stappen op de racefiets en spenderen wekelijks uren in de buitenlucht om onze conditie te verbeteren. Het voelt volstrekt logisch: hoe meer we bewegen, hoe sterker en fitter we worden. Toch zit er een vreemde fysiologische paradox in onze levensstijl die menig duursporter de laatste tijd bezighoudt.
Er verschijnen namelijk regelmatig verontrustende berichten over de risico’s van onze gezonde hobby. De NOS kopte onlangs dat de 35-plusser die jarenlang intensief sport een groter risico loopt op hart- en vaatziekten. Dat zorgt direct voor onrust in de marathon-appgroepen. Want wat doet dat vele trainen nu echt daarbinnen?
De grote vraag is wat intensief sporten hart en bloedvaten op de lange termijn brengt. We doken in de feiten achter de krantenkoppen om de nuance terug te brengen naar de sportpraktijk.
Waarom die verontrustende nieuwskop over 35-plussers de broodnodige nuance miste
Als actieve duursporter word je er soms een beetje moe van. Het ene moment hoor je dat stilzitten het nieuwe roken is, het volgende moment suggereert een nieuwsbericht dat je hart schade kan oplopen door je wekelijkse kilometers. De bewuste kop over de sportende dertigers en veertigers is daar een sprekend voorbeeld van.
Het is voer voor de hypochondrische sporter en tegelijkertijd een handig excuus voor de bankzitter om vooral te blijven zitten. Maar als we verder lezen dan die klikgevoelige kop, zie je dat de noodzakelijke fysiologische context volledig ontbreekt. Media pikken vaak een klein, sensationeel element uit een complex verhaal om er een spannend artikel van te maken. Dat wekt de indruk dat intensief sporten hart en bloedvaten zwaar beschadigt, terwijl de werkelijkheid een stuk subtieler in elkaar steekt.
Wat de nieuwe internationale consensusrichtlijn nu echt voorschrijft aan cardiologen
De bron van alle media-aandacht bleek ditmaal helemaal geen nieuw, schokkend empirisch onderzoek te zijn. Het ging om een zogeheten clinical consensus statement, mede opgesteld door de Nijmeegse onderzoeker Thijs Eijsvogels. Dit is een document waarin internationale experts de bestaande wetenschappelijke kennis bundelen om cardiologen te adviseren over hoe ze met oudere duursporters moeten omgaan.
Het doel van Thijs en zijn collega’s is absoluut niet om angst te zaaien, maar om artsen te helpen bij een goed, gericht gesprek met de atleet. In die richtlijn worden weliswaar vijf specifieke cardiovasculaire afwijkingen genoemd die vaker voorkomen bij masteratleten, zoals bepaalde hartritmestoornissen of littekenweefsel op de hartspier. Dat klinkt eng, maar de auteurs benadrukken direct dat de algehele gezondheidsvoordelen van sporten nog altijd vele malen groter zijn dan de risico’s.
Waarom kalkrijke plaques in de kransslagaders van een masteratleet juist stabiel zijn
Waar komt dat vermeende risico dan vandaan? De wetenschap kijkt al langer naar de fysiologische effecten van extreme trainingsbelasting. Grote onderzoeken zoals de Nederlandse MARC-2 studie en de Belgische Master@Heart studie laten zien dat mannen die hun hele leven lang heel intensief gesport hebben, inderdaad meer kalkafzetting in hun kransslagaders kunnen hebben. Dit noemen we plaques.
Maar er is een cruciale nuance die in het nieuws vaak wegvalt: de aard van die plaques is wezenlijk anders. Uit de data blijkt dat sporters vaker kalkrijke, stabiele plaques hebben die heel stevig zijn en niet zomaar scheuren. Inactieve mensen hebben juist vaker zachte, milde plaques die veel sneller kunnen leiden tot een acuut hartinfarct.
Door jarenlang intensief sporten hart en vaten bloot te stellen aan hoge druk, past het systeem zich simpelweg aan. Die extra kalk bij sporters zorgt dan ook niet voor een hogere sterfte. Paniek is dus misplaatst.
Waarom een sportmedisch onderzoek nuttig is maar ook schijnveiligheid kan bieden
Als je als dertiger of veertiger na het horen van deze verhalen toch twijfelt over je eigen situatie, wat kun je dan doen? De Hartstichting biedt tegenwoordig op verschillende locaties laagdrempelige checks aan om je bloeddruk en cholesterol te meten. Dat is een prima startpunt voor de gemiddelde Nederlander, maar voor de serieuze duursporter met serieuze trainingsambities schiet zo’n algemene check tekort.
Een sportmedisch onderzoek bij een gecertificeerde sportarts is dan een logischere stap. Toch moeten we ook daar heel reëel in zijn: zo’n sportkeuring blijft een momentopname. Een fietstest met een hartfilmpje spoort acute vernauwingen op die bij hoge inspanning voor problemen zorgen, maar het biedt geen waterdichte garantie voor de toekomst. Het kan zomaar een vals-negatieve uitslag geven, waarbij alles er prima uitziet terwijl er diep vanbinnen toch stabiele plaques zitten. De keuring is waardevol, maar mag geen schijnveiligheid creëren.
Hoe je met de nuchtere praktijkblik van Guido Vroemen luistert naar je lichaam en sensoren
Uiteindelijk komt het aan op de dagelijkse praktijk, en daar schuift topcoach Guido Vroemen aan voor de vertaling naar je trainingsschema. Hij ziet in zijn praktijk dat sporters soms een sterke weerstand hebben tegen medicijnen zoals statines, die door cardiologen snel worden voorgeschreven bij een verhoogd cholesterol.
Guido relativeert dat nuchter. Hoewel statines preventief werken, kunnen ze bij sporters ook hardnekkige spierpijn veroorzaken, waardoor je simpelweg minder lekker traint. Het blijft een kwestie van een goede, gedeelde afweging tussen jou en de arts. Daarnaast waarschuwt hij voor de data van moderne sporthorloges. Veel sporters schieten in de stress als hun horloge een vreemde hartslagpiek registreert of waarschuwt voor boezemfibrilleren.
Onthoud dat foute data ook foute adviezen geven. De sensoren aan de pols zijn niet altijd nauwkeurig tijdens het bewegen. Vertrouw vooral op hoe je je echt voelt. Als je plotselinge, onverklaarbare vermoeidheid merkt, duizelig wordt of een vreemd drukkend gevoel op de borstgevend ervaart, trek dan direct aan de bel.
Met de juiste fysiologische kennis en een nuchtere blik kunnen we dus gerust blijven trainen voor die volgende marathon of cyclo. Het hart van een masteratleet past zich aan, ogenschijnlijk negatieve signalen hebben vaak een positieve keerzijde, en zolang we luisteren naar de echte signalen van ons lichaam in plaats van de sensationele krantenkoppen, blijven we op een gezonde manier onze grenzen verleggen.
Praktische Take-aways
- Laat je niet gek maken door sensationele krantenkoppen; de levensverlengende voordelen van duursport wegen nog altijd zwaarder dan de fysiologische risico’s.
- Begrijp dat kalk in de aderen van een duursporter meestal van het stabiele, minder gevaarlijke type is dan bij een inactief persoon.
- Gebruik een sportmedisch onderzoek als een nuttig instrument, maar besef dat het een momentopname is en geen garantiebewijs voor de toekomst.
- Kijk kritisch naar de hartslagdata van je sporthorloge en overleg bij aanhoudende twijfels of fysieke klachten altijd met een sportarts.
Vragen die in deze aflevering worden beantwoord zijn:
1. Wat is de fysiologische verklaring achter de bewering dat intensief sporten hart en vaten kan belasten na je vijfendertigste?
Wetenschapsjournalist Jurgen van Teeffelen legt uit dat jarenlang intensief sporten hart en bloedvaten blootstelt aan een constant verhoogde bloeddruk en hartminuutvolume. Hierdoor kunnen er fysiologische aanpassingen optreden, zoals de vorming van kalkafzetting in de kransslagaders.
Onderzoeker Thijs Eijsvogels vult in de consensusrichtlijn aan dat deze kalkafzettingen bij masteratleten meestal stabieler en steviger zijn dan bij inactieve mensen. Het is dus een fysiologische reactie van het lichaam op de trainingsbelasting, die in de basis niet direct zorgt voor een verhoogd risico op sterfte, maar wel om monitoring vraagt.
2. Wat zegt de huidige sportwetenschap precies over het verschil tussen kalkafzetting bij sporters en niet-sporters?
Volgens Jurgen laten grootschalige onderzoeken zoals de Nederlandse MARC-2 studie zien dat mannen die hun hele leven heel intensief sporten hart en vaten vaker voorzien van kalkrijke plaques. Het cruciale fysiologische verschil zit in de samenstelling hiervan.
De wetenschap toont aan dat sporters voornamelijk stabiele, verkalkte plaques opbouwen die minder snel scheuren. Inactieve mensen hebben daarentegen vaker milde, zachte plaques die juist een acuut hartinfarct kunnen veroorzaken. Intensieve training zorgt dus voor een ander type aderverkalking, die fysiologisch gezien een stuk minder gevaarlijk is dan de variant die ontstaat door een ongezonde levensstijl.
3. Wat houden de fysiologische risico’s in die in de nieuwe internationale richtlijn voor masteratleten worden genoemd?
|De internationale consensusrichtlijn waar Thijs Eijsvogels aan meeschreef, identificeert op basis van bestaande literatuur vijf specifieke cardiovasculaire afwijkingen die vaker voorkomen bij oudere duursporters. Denk hierbij aan boezemfibrilleren, littekenweefsel op de hartspier en een verwijding van de aorta.
Jurgen benadrukt echter dat deze richtlijn is geschreven voor cardiologen om het gesprek met sporters aan te gaan, niet om paniek te zaaien. De opstellers van het document onderstrepen nadrukkelijk dat de positieve effecten van sporten op je algehele gezondheid en levensduur nog altijd vele malen groter zijn dan de fysiologische nadelen van deze specifieke hartafwijkingen.
4. Wat voegt een sportmedisch onderzoek toe als je twijfelt over de effecten van intensief sporten op je hart?
Jurgen wijst erop dat een laagdrempelige check van de Hartstichting nuttig is voor de gemiddelde burger, maar dat een actieve duursporter meer heeft aan een sportarts.
Topcoach en sportarts Guido Vroemen legt uit dat een sportmedisch onderzoek met een inspanningstest en een hartfilmpje acute vernauwingen aan het licht kan brengen. Tegelijkertijd plaatst hij een kritische kanttekening: zo een keuring blijft een momentopname. Het biedt geen waterdichte garantie voor de toekomst en spoort stabiele plaques diep in de vaten vaak niet op. Het vermindert het risico op acute problemen, maar mag geen schijnveiligheid geven.
5. Wat zijn de praktische handvatten voor duursporters om verstandig om te gaan met gegevens van wearables en medische adviezen?
Topcoach Guido Vroemen adviseert om niet blind te varen op de waarschuwingen voor hartritmestoornissen van je sporthorloge, aangezien sensoren aan de pols tijdens het bewegen vaak foute data registreren. Daarnaast tempert hij de verwachtingen rondom statines.
Cardiologen schrijven deze cholesterolverlagers snel voor, maar bij sporters kunnen ze hardnekkige spierpijn veroorzaken die het trainingsplezier bederft. Zijn belangrijkste handvat is om te luisteren naar je eigen fysiologische signalen. Bij onverklaarbare, plotselinge vermoeidheid, duizeligheid of druk op de borst moet je direct stoppen met trainen en een sportarts raadplegen.
Handige bronnen en links
- De ‘ronkende kop’ die de aanleiding vormt voor deze aflevering: https://nos.nl/artikel/2609384-35-plusser-die-jaren-intensief-sport-loopt-groter-risico-op-hart-en-vaatziekten
- De recent gepubliceerde klinische richtlijnen wat betreft het hart van ‘Masters Athletes’: https://www.jacc.org/doi/10.1016/j.jacc.2026.03.025
- Wel meer kalkrijke vernauwingen maar geen hoger risico op sterfte bij mensen die veel sporten: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30698608/
- De Nederlandse MARC-2 studie: https://www.ahajournals.org/doi/full/10.1161/CIRCULATIONAHA.122.061173
- De Belgische Master@Heart studie: https://www.ahajournals.org/doi/10.1161/CIRCULATIONAHA.125.077117
- Locaties waar je je hartgezondheid gratis kan laten checken: https://www.hartstichting.nl/gezond-leven/hartcheckpunten/locaties
- Aflevering 125 met Thijs Eijsvogels: https://slimmer-presteren-podcast.nl/seizoen-6/125-trainen-voor-een-gezonder-hart-volgens-thijs-eijsvogels/
- Aflevering 258 over de lage rusthartslag die veel duursporters hebben: https://slimmer-presteren-podcast.nl/seizoen-13/258-een-super-lage-rusthartslag-teken-van-topfit-of-ook-riskant/
