Dit is de 251e aflevering van de Slimmer Presteren Podcast, over sport, onderzoek en innovatie. In deze aflevering hebben Gerrit, Jurgen het over:
Sporten met pijnstillers, slim of riskant?
Een lange duurtraining, een zware wedstrijd, een knie die zeurt. Voor veel sporters voelt een pijnstiller als een simpele oplossing. Even dempen en door. Zeker bij marathons, triatlons en ultralopen lijkt het soms bijna normaal.
In deze aflevering onderzoeken Gerrit en Jurgen of sporten met pijnstillers past bij Slimmer Presteren. Ze kijken naar wat de wetenschap zegt over prestatie en herstel. In het laatste deel schuift sportarts Guido Vroemen aan. Hij ziet in de praktijk wat er mis kan gaan.
Wat zijn NSAID pijnstillers?
NSAID’s zijn ontstekingsremmende pijnstillers. Bekende voorbeelden zijn ibuprofen, diclofenac en naproxen. Ze remmen processen die betrokken zijn bij pijn en ontsteking. Dat kan prettig voelen bij klachten, maar het grijpt ook in op herstelmechanismen.
Paracetamol hoort niet bij de NSAID’s. Het werkt pijnstillend en koortsverlagend, maar het remt ontsteking niet op dezelfde manier. Daardoor denken veel sporters dat paracetamol tijdens sport altijd de veilige keuze is. In deze aflevering hoor je waarom ook dat te simpel is.
Waarom sporters pijnstillers gebruiken
De motivatie is vaak praktisch. Sporters willen een training afmaken. Ze willen een start niet missen. Ze willen pijn vóór zijn. Uit studies bij marathonlopers en ultralopers blijkt dat preventief gebruik regelmatig voorkomt. Sporters gebruiken NSAID’s in dit soort onderzoeken vaker dan niet-sporters.
Dat betekent niet dat elke sporter dit doet. Het betekent wel dat het onderwerp groot genoeg is om serieus te nemen. Zeker omdat het vaak gaat om gebruik zonder medisch advies.
Helpen NSAID’s je prestatie verbeteren?
De wetenschap is hier nuchter over. Er is geen overtuigend bewijs dat NSAID’s je structureel sneller of sterker maken. In sommige onderzoeken duiken kleine effecten op bij uitputtingstesten. Die effecten zijn wisselend en beperkt.
Een belangrijk punt uit de aflevering is dat prestatie niet hetzelfde is als minder pijn voelen. Je kunt pijn dempen en toch slechter presteren. Ook kan een lagere pijnperceptie ervoor zorgen dat je over grenzen heen gaat die je normaal wel respecteert.
Wat betekenen pijnstillers voor herstel en adaptatie?
Ontsteking voelt als een probleem, maar het is ook een normaal onderdeel van herstel en aanpassing. Training veroorzaakt micro-schade. Het lichaam reageert daarop met herstelprocessen. Daar hoort een ontstekingsreactie bij.
NSAID’s remmen die cascade. Dat kan het adaptatieproces verstoren. Vooral bij herhaalde zware belasting en krachttraining zien onderzoekers dat effect terug. Bij duursport is het beeld genuanceerder, maar het onderliggende principe blijft hetzelfde. Je dempt een proces dat onderdeel is van sterker worden.
De grote risico’s bij langdurige inspanning
Hier wordt de aflevering echt scherp. Guido Vroemen ziet dat het grootste gevaar niet zit in een losse tablet op een rustige dag, maar in combinatie met langdurige inspanning. Zeker wanneer er warmte, uitdroging en hoge belasting meespelen.
NSAID’s verhogen het risico op maag en darmproblemen en bloedingen. Ze verhogen ook het risico op nierproblemen. In marathononderzoek zijn ziekenhuisopnames en ernstige complicaties vooral gemeld bij deelnemers die NSAID’s gebruikten. Dat is precies het scenario waarin veel sporters denken slim te handelen.
Paracetamol is geen NSAID, maar Guido waarschuwt ook hier voor een valkuil. Paracetamol kan de temperatuurregulatie beïnvloeden en signalen maskeren die je juist nodig hebt om veilig te blijven. Zeker bij warm weer is dat relevant.
UTMB als voorbeeld van beleid
De UTMB is een bekend voorbeeld van een organisatie die het gebruik van NSAID’s probeert terug te dringen. Het beleid laat zien dat het probleem niet alleen theoretisch is. Wedstrijdorganisaties zien ook de medische risico’s bij lange inspanning en nemen maatregelen.
Wanneer zijn pijnstillers een signaal
De conclusie van deze aflevering is helder en streng. Sporten met pijnstillers is zelden een slimme strategie. Het maskeert vaak een probleem dat je beter kunt oplossen met herstel, aanpassing van training of een verstandige keuze rondom je start.
Als je pijnstillers nodig hebt om een wedstrijd te doen, dan zegt dat iets. Het zegt dat je lichaam al over een grens heen is. Slimmer presteren betekent dan soms juist dat je niet doorgaat.
Vragen die in deze aflevering worden beantwoord zijn:
1. Wat kan er misgaan als je preventief een pijnstiller neemt vóór een wedstrijd?
Preventief gebruik komt vaker voor dan veel sporters denken. Het idee is dat je pijn voor bent en daardoor beter presteert. In de aflevering wordt duidelijk dat dit een gevaarlijke aanname is. Preventief gebruik verhoogt het risico op bijwerkingen, terwijl er geen bewezen prestatievoordeel tegenover staat. Zeker bij marathons en triatlons kan het combineren van pijnstillers, warmte en uitdroging leiden tot ernstige medische problemen.
2. Wat is het verschil tussen NSAID’s en paracetamol voor sporters?
NSAID’s remmen ontstekingen en beïnvloeden daarmee ook herstelprocessen in het lichaam. Paracetamol werkt pijnstillend en koortsverlagend, maar remt ontsteking niet op dezelfde manier. Dat maakt paracetamol niet automatisch veilig tijdens sport. Volgens sportarts Guido Vroemen kan paracetamol signalen van oververhitting maskeren, wat juist tijdens lange inspanningen gevaarlijk kan zijn. Beide middelen zijn dus geen slimme standaardoplossing voor sporters.
3. Wat zegt de wetenschap over prestatieverbetering door pijnstillers?
De wetenschap laat geen overtuigend prestatievoordeel zien van pijnstillers bij sport. In sommige onderzoeken worden kleine effecten gevonden bij uitputtingstesten, maar die zijn wisselend en beperkt. Belangrijker is dat minder pijn voelen niet hetzelfde is als beter presteren. In de aflevering wordt benadrukt dat cafeïne consistenter effect laat zien dan pijnstillers. Pijnstillers kunnen het gevoel veranderen, maar maken je lichaam niet beter voorbereid op inspanning.
4. Wat zijn de grootste risico’s van pijnstillers tijdens marathons en triatlons?
Volgens Guido Vroemen nemen de risico’s vooral toe bij langdurige inspanning. NSAID’s verhogen de kans op maag en darmbloedingen, nierproblemen en in sommige gevallen hartproblemen. Die risico’s worden groter bij warmte en uitdroging, omstandigheden die juist bij marathons, triatlons en ultralopen vaak voorkomen. In marathonstudies zijn ernstige complicaties vooral gezien bij sporters die ontstekingsremmers gebruikten, niet bij deelnemers die dat niet deden.
5. Wat is een verstandige keuze als je pijn hebt rond een wedstrijd?
De belangrijkste boodschap uit de aflevering is dat pijnstillers vaak een signaal maskeren. Als je pijn ervaart waarvoor je denkt een pil nodig te hebben, is dat een moment om kritisch te zijn. Soms is extra rust, het aanpassen van je doel of zelfs niet starten de slimste keuze. Slimmer Presteren betekent luisteren naar je lichaam en beseffen dat doorgaan met pijnstilling op de lange termijn meer kan kosten dan het oplevert.
Handige bronnen en links:
- Aflevering 229 over pijn met Robert van der Noord: https://slimmer-presteren-podcast.nl/seizoen-11/229-slimmer-omgaan-met-pijn-en-blessures-volgens-special-guest-robert-van-der-noord/
- Onze Doping Specials: https://slimmer-presteren-podcast.nl/doping-specials/
- Studie naar het gebruik en de bijeffecten van NSAID’s bij deelnemers aan de marathon van Bonn: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23604350/
- Recent onderzoek naar het gebruik van NSAIS’s bij ultralopers: https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/15438627.2025.2561040
- Recente Engelse studie naar het effect van diclofenac op de spieren tijdens een krachttrainingsprogramma: https://physoc.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1113/JP289542
